„Bataty, dynia piżmowa, cukinia, papryka, jajko na twardo – na pół i ze skorupką, tylko raz na miesiąc, jabłko – słodkie, banan, arbuz – kochają, rukola. No i zawsze woda w baseniku. Kunta lubi moczyć stopę”. Siedzę w antyszambrze (tak dawniej mówiono na poczekalnię przed pokojem reprezentacyjnym) i czytam rozpiskę z najważniejszymi informacjami o zwyczajach dwóch afrykańskich ślimaków naszych gospodarzy. Zapamiętałem już, że jeden to Kunta, a drugi to Kinte.
Jesteśmy nomadami, wędrującymi pasterzami drobiu. Znowu, już drugi raz w tym roku, najęliśmy się z Martą do pasania kur. No dobra, „najęliśmy się do pasania kur” to zbyt daleko posunięte uproszczenie naszego zakresu zadań. Będziemy mieć pod opieką kilkanaście gęsi garbonosych i sewastopolskich, stadko kur, gromadę kaczek biegusów, sześć kotów i trzy psy pasterskie – „Pireneje”, każdy po jakieś sześćdziesiąt kilogramów. W sumie będzie z jakieś trzysta kilo żywiołów. Aj, zapomniałbym jeszcze o dziesięciu karpiach koi i słoiku z zakwasem na chleb – pogłaskać się go nie da, ale dokarmiać trzeba. No i są jeszcze ci dwaj, Kunta i Kinte.
Ale prawdziwy żywioł przetacza się teraz wokół nas. To nasi znajomi, którzy za dwie godziny ruszają na siedmiotygodniową wyprawę przez Azję Mniejszą w góry Kaukazu. Podróżują tak jak my, wyprawowym samochodem z napędem 4×4. Oni jednak ciągną jeszcze za sobą ogon, małą przyczepę wyprawową z namiotem na dachu, w której mieszczą wszystko, co potrzebne do życia przez siedem tygodni, a może i dłużej. Wszystko to, co na co dzień rozlokowane jest w czeluściach ich olbrzymiego domu z dziesięcioma pokojami.
Auto i przyczepa są już spakowane, gotowe do drogi. My jesteśmy na miejscu, gotowi zaopiekować się ich domem. Siedzimy i obserwujemy przedziwne zjawisko. Oni, odziani w kolor khaki, wiążą już buty gotowe na każdą wędrówkę, kapelusz na głowę i… No właśnie, przepoczwarzają się. Z ludzi pochłoniętych codziennością, pełną zmagań z bieżącymi wyzwaniami, z wszechogarniającym nadmiarem rzeczy i chciejstwa wypełniających olbrzymi stary dom, w podróżników z kilkoma rzeczami najpotrzebniejszymi w drodze po bezdrożach, ze spaniem na dziko, bez szczegółowego planu – gdzie i kiedy.
To przepoczwarzanie się to proces trochę nerwowy. Iskrzy pomiędzy nimi napięcie elektryczne. Da się wyczuć emocje. Oni nie boją się drogi, z nią są obeznani. Niepokoi ich pozostawienie swojej zwykłej codzienności samej sobie. Być może to kwestia wieku. W każdym razie, gdy się już dokona, będą zupełnie kimś innym.
Przez siedem tygodni będą sycić się podróżą. Będziemy dostawać esemesy o kolejnych przygodach i o tym, że czują się wolni. Potem jednak wrócą do swojego domu. Do nieszablonowego, ale dla nich codziennego życia. Bo wrócić trzeba.
To chyba nie jest moja teza, ale gdyby okazało się, że jednak moja, nie protestowałbym. W każdym razie wydaje się, że podróżnicy dzielą się na dwie kategorie. Okresowi, powracający, cykliczni – jak choćby Jack Kerouac, który odbył tę pełną przygód i pijaństwa podróż opisaną w swojej książce „W drodze”.
Kerouac stawia w niej pytanie o to, jak żyć, by życia nie zmarnować. Droga jest u niego sposobem na poszukiwanie wolności stawianej ponad stabilizację, autentyczności, ludzi prawdziwych, spontanicznych i pełnych pasji. Bo życie jest ważniejsze niż jego planowanie. To recepta na podróżowanie jako przygodę. Wiemy więc, idąc za Kerouakiem, że droga nie daje odpowiedzi. Że to tylko przygoda, podczas której możemy na chwilę być kimś, kim chcielibyśmy być, ale tak naprawdę nie jesteśmy.
I pełni – jak Bruce Chatwin ze swoją tezą, że koczownictwo, a nie osiadłość, jest naturalnym, pierwotnym stanem człowieka, a niepokój i potrzeba ruchu to nie ucieczka od czegoś, tylko powrót do czegoś głębszego w naturze ludzkiej.
Koczownicy Chatwina to przede wszystkim wędrowni pasterze. Ja sam zaliczam się do kategorii koczowników, nomadów. Odczuwam kategoryczny imperatyw bycia w ruchu, a nawet zdarzyło się, że najęto mnie do wypasu drobiu. Czasami śmiejemy się z Martą z siebie, że jesteśmy biegunami. Trochę jak w książce Olgi Tokarczuk pod tym właśnie tytułem. Nasze przepoczwarzanie było procesem rozciągniętym w czasie, ale chyba nieodwracalnym. I gdy o tym mówię, czasami ktoś w kontrze pyta, czy nie myślę o przyszłości, o tym, co będzie, gdy będę już stary i słaby, zalękniony i niezorientowany w świecie. Wiem, o co chodzi w tych pytaniach, ale uważam je za błędne.
Paul Theroux, który sześćdziesiąte urodziny obchodził podczas samotnej podróży z Kairu do Kapsztadu, zapisał w „Safari mrocznej gwiazdy” coś, co wiedzą wszyscy starzy ludzie, a do czego ja dopiero dochodzę: postarzała twarz jest myląca. Starzy nie są tacy krusi, jak się sądzi, są pełni pomysłów i ukrytych mocy, a lata uczyniły ich silniejszymi i bardziej doświadczonymi. „Lata nie są przypadłością, starość jest siłą”. W pewnym wieku, gdy coś zostawiasz, gdy z czegoś rezygnujesz, dokładnie wiesz, z czego. Niewiedza cię nie chroni, dlatego musisz być silny.
Siłą podróżnika nie jest fizyczna witalność, lecz świadomość, że problemem są rzeczy. Dobrą filozofią podróży jest niepakowanie wszystkiego. Australijczyk Kym Bolton, który przejechał swoim Mitsubishi Fuso pół miliona kilometrów, w którymś z wywiadów podzielił się spostrzeżeniem, które brzmi znajomo dla każdego, kto choć raz próbował spakować się minimalistycznie i przegrał: kupuj nie największe auto, na jakie cię stać, tylko najmniejsze, w którym dasz radę żyć. Shirli Jade Carswell, od lat podróżująca po Afryce Południowej fotografka, opublikowała na łamach „Overland Journal” tekst o swojej pasji do podróżowania po tamtejszych parkach narodowych.
„Nie wiedząc, jakich warunków się spodziewać, spakowałam mojego Defendera po brzegi na trzy tygodnie podróży i bez wątpienia byłam przeładowana” – wspomina swój pierwszy wyjazd. Choć jej wyprawy trwają od 1995 roku, ekscytację związaną z organizacją każdej kolejnej opisuje tak: „Częścią mojej ekscytacji jest pakowanie, sprawdzanie ekwipunku i przygotowywanie sprzętu fotograficznego. Z każdą podróżą uczę się czegoś nowego: czego nie zabierać, co powinnam była spakować, co trzeba dostosować, a co okazało się kompletną porażką lub sukcesem”.
To, że w ogóle zwraca na te kwestie uwagę, dowodzi, iż Carswell wciąż jest w procesie przepoczwarzania. Przepoczwarzania w podróżniczkę doskonałą, w każdym razie według własnych wyobrażeń.
Moim zdaniem pakowanie się to już część wyprawy. A jednocześnie to ten moment, kiedy można jeszcze podjąć decyzje, których konsekwencje potrafią odcisnąć się bolesnym piętnem na wszystkim, co wydarzy się później. Być może właśnie to było przyczyną tego, że znajomi byli wyraźnie coraz bardziej „elektryczni” z każdą minutą, która dzieliła ich od wyjazdu. Sam wiem coś na ten temat, bo ilekroć, pakując się na wyjazd, ograniczę liczbę ubrań, i tak skorzystam tylko z trzydziestu procent tych zabranych.
Ale są też przepoczwarzenia ekspresowe, instant, rzec by można.
Pewnej jesieni wybrałem się z kolegą na weekend w góry. Mieliśmy zabrać tylko małe plecaki, spać gdzieś w lesie, a za dnia eksplorować opuszczone górskie wioski i odnaleźć jaskinię, o której wiedzieliśmy, że jest, ale nie wiedzieliśmy, gdzie. Weekend zapowiadał się przygodowo, więc kolega wziął synów. Jeden był w połowie podstawówki, drugi na samym początku szkoły średniej. No i z tym starszym był mały problem. Jednym słowem był dość upierdliwy pierwszego dnia, czyli w dniu dojazdu i pierwszego obozu. Niczego nie chciał robić, nudziło mu się, było brudno – wszak to koniec jesieni – a on zabrał nowe jasne buty. Rano, gdy ruszaliśmy w drogę, jeszcze w starym kamieniołomie, w którym obozowaliśmy, poprowadziłem nas ścieżką z błotem powyżej kostek. Gdy się zorientował, że była też prosta, sucha droga wyjścia z tej dziury, zapytał:
– Dlaczego to zrobiłeś?
Odpowiedziałem mu, że teraz problem butów ma rozwiązany i może się skoncentrować na naprawdę ważnych sprawach. Na przykład na tym, by nie skręcić kostki, przeskakując nad kałużą. Od tej pory był naprawdę świetnym towarzyszem włóczęgi. Nie wiem, czy to go przepoczwarzyło na stałe, nie mamy kontaktu, ale w tamtym momencie była to idealna przemiana. Zważywszy na okoliczności.
Czym więc jest przepoczwarzenie? Zrozumieniem, że rzeczy piętrzą przeszkody? Tworzeniem drugiej wersji siebie? Oczyszczającą, niezbędną przemianą?
U naszych znajomych przepoczwarzenie właśnie dobiega końca. Pomagam podpiąć przyczepę, brama się otwiera, podróżnicy z uśmiechami na twarzy wskakują do auta i ruszają w drogę. Nim się znowu zobaczymy, pokonają piętnaście tysięcy kilometrów, a nam upłynie siedem długich tygodni wypasania drobiu. Dwa z nich mieliśmy spędzić na Ukrainie, a spędzimy, troszcząc się o wodę w baseniku dla ślimaka imieniem Kunta. Znajomi odbędą kolejną przygodę życia, pełną trudnych sytuacji i spotkań ze wspaniałymi, przygodnie poznanymi ludźmi. Wyciągną komuś auto zakopane na plaży, pokonają jedną z najtrudniejszych dróg świata – drogę do Omalo. Stracą szybę na autostradzie w Bułgarii. Będą jeść posiłek z pasterzami. Po raz trzeci czy czwarty zakochają się w nieturystycznych rejonach Turcji. Zobaczą Gruzję własnymi oczami i będą ją widzieć inną niż ta, którą widzieliśmy my. Będą podróżnikami, będą w drodze.




